Tim Van Laere Gallery presenteert een solotentoonstelling van James Ensor
Van 12 maart tot en met 16 mei 2026 presenteert Tim Van Laere Gallery Antwerp een solotentoonstelling van de gerenommeerde Belgische kunstenaar James Ensor (°1860 – 1949), gecureerd door Ensor-specialist Herwig Todts en Tim Van Laere.
De tentoonstelling James Ensor, a Portrait of the Old Master as a Young Man richt zich nadrukkelijk op het late, verrassend vitale oeuvre van Ensor. In plaats van een kunstenaar die zijn vroegere successen herhaalt, verschijnt hier een oude meester die speels, nieuwsgierig en experimenteel blijft; een kunstenaar die zich tot op hoge leeftijd verzet tegen wat hij zelf “Sint Routine” noemde. Wie zijn latere werk aandachtig bekijkt, ontdekt een kunstenaar die jong van geest is gebleven en onvermoeibaar blijft experimenteren met “les manières les plus opposées”. In zijn atelier vindt hij kleurrijke marines uit en inspireren mislukte afdrukken van etsplaten hem om sinistere feeërieke composities te bedenken. Schelpjes en porseleinen worden kleine ogenschijnlijk onschuldige theaterstukjes. Kleine maskerwezens duiken her en der op. Ze spelen voor toeschouwer maar gaan ook deelnemen aan de dramatische taferelen. Ensor schildert deze taferelen, zoals hij het zelf beschreef, met het linkeroog gericht op de mise-en-scène en het rechteroog op de kleuren van zijn palet. Zelfs zijn portretten worden zo vooral coloristische experimenten, waarin schilderkunstige vrijheid primeert boven gelijkenis. Zo onthult deze tentoonstelling een Ensor die tot het einde toe vernieuwt; een oude meester die altijd jong is gebleven. Naast dit frisse late werk wordt een compact maar krachtig ensemble getoond van grote, relatief onbekende houtskooltekeningen uit 1880-1882, afkomstig uit Ensors vroege avant-gardistische periode.
Ensor debuteert rond 1880 als een kunstenaar die resoluut een plaats opeist binnen de avant-garde. Hij gelooft van meet af aan dat artistieke vernieuwing vraagt om het voortdurend uitproberen van uiteenlopende ‘manières’: verschillende onderwerpen, technieken en zelfs tegenstrijdige stijlen. Dat experimentele credo blijft hij zijn leven lang trouw. Licht, kleur en vorm hanteert hij vrij en autonoom, los van de zichtbare werkelijkheid. Zijn kunst loopt vaak vooruit op het modernisme maar zijn liefde voor een waaier van uitdrukkingsmiddelen - schilderkunst, tekeningen, etsen, literaire performances, satirische kunstkritiek, klaviermuziek - staat nog dichter bij het pluralisme van de postmodernen.
Tim Van Laere Gallery profileert zich nadrukkelijk als een artists’ gallery, waarin de kunstenaar steeds centraal staat. De galerie bouwt duurzame relaties uit met haar kunstenaars en ondersteunt hen actief in de ontwikkeling van hun artistieke trajecten, met oog voor hun plaats binnen de kunstgeschiedenis. Naast baanbrekende solotentoonstellingen organiseert de galerie regelmatig groepstentoonstellingen waarin hedendaagse kunstenaars in dialoog treden met moderne meesters. Het werk van James Ensor werd in deze context al twee keer getoond in de tentoonstellingen Everything and more (2013), We will begin by drawing, we shall continue to draw, and then we shall draw some more (2015) en Swim the Mountain Climb the Sea (2022) bij Tim Van Laere Gallery Antwerp.
De affiniteit van Tim Van Laere met het oeuvre van James Ensor is al jarenlang diepgaand en persoonlijk. Wat begon als bewondering, groeide uit tot een lang gekoesterde droom: het realiseren van een solotentoonstelling waarin Ensor wordt gepresenteerd als een kunstenaar wiens werk de tijd overstijgt - onverminderd fris, experimenteel en invloedrijk. Die visie vindt weerklank bij tal van kunstenaars die door de galerie worden vertegenwoordigd en in wier werk de erfenis van Ensor duidelijk voelbaar is, onder wie Rinus Van de Velde, Ben Sledsens, Carroll Dunham, Jockum Nordström, Bram Demunter, Kati Heck, Tal R, Eline Vansteenkiste en Marcel Dzama. Deze gedeelde fascinatie bracht Tim Van Laere in contact met Herwig Todts, met wie hij deze tentoonstelling co-cureert.
“Mijn vader nam mijn broer en mij al op jonge leeftijd mee naar tentoonstellingen, waaronder ook die van James Ensor. Zijn werk is altijd een bron van inspiratie gebleven en een maatstaf. Uit vele gesprekken met de kunstenaars met wie ik vandaag werk, merkte ik dat Ensor ook voor hen van groot belang is. Veel mensen willen kunst categoriseren om ze zo beter te begrijpen. Ik ben echter van mening dat goede kunst tijd en ruimte overstijgt. Kunst hoort niet begrensd te worden, maar dient gezien te worden als een open dialoog. Ik geloof ook oprecht dat als Ensor vandaag nog zou leven, hij zich ook thuis zou voelen bij Tim Van Laere Gallery."
— Tim Van Laere
James Ensor
A Portrait of the Old Master as a Young Man
12 maart - 16 mei 2026
Tim Van Laere Gallery Antwerp
Jos Smolderenstraat 50,
2000 Antwerpen
Selectie beelden
Herwig Todts
Herwig Todts is verantwoordelijk voor het concept en de selectie van de tentoonstelling in samenspraak met Tim Van Laere. Hij is ereconservator van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen en wordt wereldwijd erkend als een van de belangrijkste kenners van het werk van James Ensor. In 2024 cureerde hij de tentoonstelling In Your Wildest Dreams. Ensor Beyond Impressionism in het KMSKA. Eerder was hij curator of co-curator van talrijke Ensor-tentoonstellingen in instellingen als het Getty Museum (Los Angeles), het Art Institute of Chicago, MoMA New York, de Royal Academy of Arts Londen, het Musée d’Orsay Parijs, Bozar Brussel, Kunstmuseum Den Haag, Ordrupgaard Kopenhagen, Kunstmuseum Basel, en musea in Singapore, Shanghai en Tokyo. Daarnaast publiceerde hij een indrukwekkend aantal gezaghebbende boeken over Ensor, waaronder James Ensor: Wildest Dreams, Beyond Impressionism (2025), Verrukkelijke turbulentie (2024), Ensor in briefvorm (2024) en James Ensor, Occasional Modernist (2019).
James Ensor
In de voorbije jaren is het werk van James Ensor opnieuw grootschalig in de schijnwerpers gezet met meerdere belangrijke solotentoonstellingen die zijn blijvende relevantie en veelzijdigheid benadrukken. Zo presenteerde het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA) de omvangrijke retrospectieve In Your Wildest Dreams: Ensor Beyond Impressionism (28 sep 2024 – 19 jan 2025), een van de grootste Ensor-shows van deze eeuw waarin zijn experimentele visie, humor en grensverleggende beeldtaal centraal stonden en internationaal gewaardeerde bruiklenen samenkwamen met de rijke museumcollectie. In 2009 werd er ook in het Museum of Modern Art (MOMA) in New York een grote retrospectieve gepresenteerd van Ensor, waarin ongeveer 120 werken van Ensor werden samengebracht.
Ensors werk maakt deel uit van tal van belangrijke museale verzamelingen over de hele wereld. Het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen herbergt de grootste en meest gevarieerde collectie James Ensor-werken ter wereld, met tientallen schilderijen, tekeningen en grafiek die de evolutie van zijn stijl laten zien. Daarnaast werd zijn werk opgenomen in de Belgische collecties van de Koninklijke Musea van Schone Kunsten van België in Brussel, Museum M in Leuven, Museum Dhondt Dhaenens in Deurle, Mu.ZEE in Oostende, de Koninklijke Bibliotheek van België (KBR) in Brussel. Ook internationaal werd zijn werk in prominente collecties opgenomen waaronder het Museum of Modern Art (MOMA) in New York, The Art Institute Chicago, The Metropolitan Museum of Art (MET) in New York, Hammer Museum in Los Angeles, het Musée d’Orsay in Parijs, het J. Paul Getty Museum in Los Angeles, het Wallraf-Richartz- Museum in Keulen, Neue Pinakothek in Munchen, Tel Aviv Museum of Art, Israel Museum in Jerusalem, The National Museum of Western Art in Tokyo, Stedelijk Museum in Amsterdam, en Tate Britain in London.